Als kind dat na de oorlog geboren werd en opgroeide had ik ‘boven mij’ met een generatie mensen van doen voor wie die oorlog een onuitwisbare indruk had gemaakt op hun denken, herinneringen en persoonlijk leven. Hongerwinters, verraders, de Groene Politie, alles was een item dat eens in de zoveel tijd terugkwam en werd besproken. In de straat waar ik opgroeide waren ‘goeden’ en ‘fouten’ te vinden. Mijn moeder wist precies wie ‘fout’ waren geweest in de oorlogsjaren en die kregen van haar geen woord, geen blik, niet eens erkenning van bestaan. Maar die vooroordelen golden indertijd ook de lieden die niet behoorden tot de katholieke kerk die als instituut een straat verderop nog steeds lange tentakels had richting hen die meeliepen in het ‘ware geloof’. De wereld was simpel, verdeeld in goed of fout, gelovig of niet gelovig, van chaos was geen sprake.

Als ik kijk naar de wereld van nu is die situatie compleet anders geworden. Het is behoorlijk vaag geworden wat goed is of wat fout. Zwart of wit zoekt samen grijs om met elkaar te kunnen leven. Maar er komt vaak ook bruin bij, rood, geel, wit, en nog meer tinten. De oude woonstraten zijn een mêlee geworden van al die maatschappelijke stromingen. En dat is niet altijd een genoegen. En ongenoegen leidt dan weer tot uitingen die niet maatschappelijk gewenst zijn. Beetje vergelijkbaar met de vooroorlogse situatie. Ook toen bestond een sterke scheiding tussen extreem links of rechts, het midden werd niet meer vertrouwd door de kiezer. En door mooie beloften kon extreem rechts het winnen van de tegenpool aan de andere kant van het spectrum. De gevolgen daarvan hebben we gezien. Althans, dat kunnen we lezen uit de boeken die er over geschreven zijn of de films en foto’s die de vernietiging van het Joodse volk documenteerden. Want die foute ideologie van Hitler en zijn trawanten had als doel gesteld dat het nieuwe Europa Jodenvrij zou zijn.

De hekel die de Nazi’s hadden aan deze bevolkingsgroep is wellicht vanuit het toenmalige tijdsbeeld nog wel verklaarbaar, die massale vernietiging zeker niet. Is iets dergelijks nu nog steeds mogelijk? Ja hoor, geen nood. Laat een of andere ideologie dominant worden en binnen de kortste keer is er weer een bevolkingsgroep de dupe. Geef malloten en barbaren wapens en ze gebruiken die om tegenstanders de nek om te draaien of hoofden af te slaan. Afschuwelijk, abject en ook onbegrijpelijk. Want we hebben toch geleerd van dat verleden zou je denken. De communisten van Stalin vermoordden miljoenen landgenoten, links of rechts, het maakte niet. Het geloof maakt ook geen onderscheid tussen leven en dood. Zij die het ‘ware geloof aanhangen’ mogen leven, de rest, waaronder de joden, moet dood. Vreemd? Nee, hoor of zie je elke dag verkondigen. En een grote massa zwijgt daarover. Ziet of hoort niets. Net zoals die ‘fouten’ tijdens de oorlog. Nederland was en is geen land van helden. Integendeel. Als het er op aankomt buigen velen mee met de stroom. Of dat andere mensen nu het leven kost of niet. Wellicht is het goed dat juist in deze periode nog eens goed te bedenken. Er is geen echt goed of fout wellicht. Het verketteren van elkaar is dus iets wat we moeten leren uitbannen. Of een ander nu iets verkondigt wat je bevalt of niet. Zo zit een democratie in elkaar. En als je dat niet leuk vindt zoek dan snel een land waar de dictatuur alles stuurt en vrijheid van meningsuiting een illusie is. Vast heel fijn wonen. Op 4 mei herdenken we. En moeten we ook waakzaamheid prediken. Want er zijn lieden die ons allen de mond willen snoeren. Net als 70-75 jaar geleden.