Befaamd maar onbekend – Hans Ledwinka

Had ik het vorige week nog over Tatra uit het vroegere Tsjecho-Slowakije en de man die deze vlotte wagens ontwierp, deze keer gaat het over die man zelf. Want Ledwinka krijgt vaak niet de eer die hij verdient. Een man met een missie en die maakte hem tot een grootheid in autoland zonder dat we hem vaak durven vergelijken met Porsche of andere befaamde creatieve lieden die met hun ontwerpen merken wel groot wisten te maken. En dat is dus zeer onterecht. Ledwinka werd in 1878 geboren in Klosterneuburg vlak bij Wenen. Was in eerste instantie een goede maar simpele technische vent die werkte voor de Nesseldorfer-Wagenbau in het gelijknamige Oostenrijkse plaatsje.  Maar dit bedrijf werd later Tatra omdat het gebied waarin men gevestigd was onderdeel werd van de provincie Moravië in het nieuwe land Tsjecho-Slowakije. In eerste instantie werkte hij aan rail gebonden voertuigen, later ook bij de productielijnen voor de eerste auto’s die Tatra ontwierp.

Al snel ontwikkelde hij een nieuwe zescilindermotor voor Tatra met een inhoud van 5,3 liter. Tijdens WO1 was hij nog even in dienst bij het Oostenrijkse merk Steyr, ook al zo’n oude naam uit Midden-Europa. Maar in 1921 was hij weer aan de slag bij Tatra. Nu als chef-ontwerper. En dat deed hij met verve. Zo ontwikkelde hij het zgn. ruggengraat-chassis met pendelassen. Een constructie die zorgde dat de Tatra’s moeiteloos over de toen nog relatief slechte wegen van Midden-Europa heen konden komen. Toenmalige concurrenten hadden vaak nog een chassis dat het beste te vergelijken viel met boerenwagens. Starre assen en bladveren moesten daar het comfort verzorgen. Tatra was zijn tijd dus ver vooruit. Later voegde hij daar de luchtgekoelde motoren aan toe, waardoor Tatra later zo beroemd zou worden. Ledwinka ontwikkelde ook de stroomlijncarrosserie.

Ongekend in die tijd. Maar de Tatraplans waren bijna science-fiction-achtige voertuigen tussen alle auto’s die er al decennialang hetzelfde uit hadden gezien. Ledwinka wees andere merken de weg. Wie nu kijkt naar de eerste VW’s ziet dat Porsche goed heeft gekeken naar wat Ledwinka bedacht. De KdF-Wagen en Tatraplans leden wel erg op elkaar. Met dien verstande dat Ledwinka het ontwerp had uitgedacht. Daarbij leerde Ledwinka zijn zoon Erich het vak waardoor zijn manier van denken nog vele jarenlang bij Tatra terug te vinden was. Opvallend was ook dat Adolf Hitler en Tatra wel iets hadden. Hitler had eens in een Tatra gereden en was zo onder de indruk dat hij zijn Kdf-wagen in dezelfde stijl ontwikkeld wilde zien.

En Ferdinand Porsche kon niet veel anders dan het ontwerp van zijn leermeester overnemen. Porsche gaf later toe dat hij ‘over de schouder van Ledwinka had meegekeken toen hij zijn eigen ontwerpen op papier zette’. Tatra wilde daar nog iets tegen doen, maar de invasie van het thuisland door Nazi-Duitsland maakte daar al snel een einde aan. Pas in 1965 werd die rechtszaak alsnog afgehandeld en betaalde VW 1 miljoen Duitse Marken aan de rechthebbenden bij Tatra. Omdat Tatra en Ledwinka in de oorlog gedwongen waren voor de Duitsers te werken, werd hij na de oorlog door het communistische regime in Tsjecho-Slowakije beschuldigd van collaboratie.

Vijf jaar gevangenschap was zijn deel. Toen hij vrijkwam weigerde hij nog langer in zijn thuisland te blijven en vertrok naar München, Daar overleed hij in 1967, 89 jaar oud. Zijn zoon Erich trouwens bleek veel talenten van zijn vader over te hebben genomen. Hij vertrok naar Oostenrijk en ontwierp daar de befaamde Haflinger voor Steyr-Daimler-Puch alsmede de grotere Pinzgauer terreinwagens. En die hadden nog steeds het ruggengraatchassis van de aloude Tatra’s. Vader Hans Ledwinka is intussen opgenomen in de Europese Hall of Fame voor autobouwers. Maar buiten die wereld was hij nog steeds een wat onbekend figuur. Vandaar dat ik er even aandacht aan gaf. (Beelden: Internet/Wiki)

Duitsers en Russen

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Twee volken, twee geschiedenissen, twee verschillende uitkomsten! Duitsland en Rusland. Verbonden in hun geschiedenis die soms wel erg met elkaar verweven lijkt. In beide landen waren ooit zeer afstandelijke en hoog verheven vorstenhuizen verantwoordelijk voor het ”welzijn” van de bevolking, beide landen streefden sterk naar invloed in de regio en daarbuiten, men vocht graag een oorlogje of wat uit en toen de vorsten verdwenen waren en vervangen door dictatoren van ongekende wreedheid bleek dat men het met de rechten van andere mensen wederom niet zo nauw nam. Dan druk ik me netjes uit. Dood, marteling, verbanning. Het was in beide landen mogelijk. Hitler en Stalin, twee aan elkaar gewaagde heersers waren ‘goed’ voor tientallen miljoenen doden. Duitsland verloor de Tweede Wereldoorlog, Rusland (of beter gezegd de Sovjet-Unie) won. Maar tegen welke prijs? Alleen in het Rusland van 1938-1945 vielen 28 miljoen gesneuvelden te betreuren. Het land werd op de been gehouden door hulp van de Amerikanen. Stalin rekende na de oorlog af met alles wat in zijn ogen ‘tegen zijn regime’ was geweest. De vreselijke zuiveringen werden planmatig uitgevoerd.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In Duitsland bleven in het westen mensen aanwezig bij overheid en bedrijfsleven die in de oorlog wellicht niet echt een zuivere rol hadden gespeeld. In het oosten van het land ging het er heel anders aan toen. Naar Stalinistisch model werd daar de DDR opgericht en daar moesten ze van oude nazi’s niets hebben. West-Duitsland kwam al snel weer op de been, het ging sneller dan je mocht verwachten van een land dat de oorlog verloor, een stuk beter dan in het oosten. De DDR werd door de Russen leeggehaald. Men begon met niets, en werkte verder met weinig. Voor de ooit zo trotse Oost-Duitse adel en industrielen was dat flink slikken. De Sovjet-Unie intussen bouwde langzaam aan ook weer op tot het weer een wereldmacht werd. Eentje met raketten, met een enorme defensie, met schitterende steden, maar een verder verarmd en deels verloederd platteland. En een alles overheersend politiek systeem. De veranderingen van de jaren tachtig zorgden er voor dat beide landen weer het middelpunt werden van de wereldpolitiek. De twee Duitslanden verenigden zich weer tot een enkel land in 1989, met dank aan de Sovjet-Unie dat door toenmalig President Reagan was gedwongen tot zulke enorme uitgaven op het gebied van defensie en innovatie dat het land domweg failliet ging. Opheffing en opsplitsing waren het gevolg.

Kremlin 1Het CIS (de unie van samenwerkende staten) werd de opvolger. Anno 2016 zien we weer een sterk Duitsland, dat in feit de EU bestuurt, zorgt voor de enorme vluchtelingenstromen vanuit de arme en geplaagde gebieden in Afrika en Midden-Oosten. We zien een Russische Beer die langzaam aan haar verloren gebieden weer inneemt. Goedschiks of kwaadschiks. Een leider aan het roer die de Russen weer zelfvertrouwen schenkt en de defensiemacht opnieuw brengt tot Sovjet-niveau’s. Poetin wordt een soort moderne Tsaar genoemd, Merkel de ‘Leider van Europa’. En de landen die tussen deze twee grootmachten in zitten kijken er naar en weten niet wat ze nu precies moeten. Kiezen of kabelen. Het lijkt er op dat die keuze nog wel eens een lastige kon worden. Feit blijft dat deze landen net als de VS een belangrijke rol spelen in de moderne geschiedenis en vermoedelijk ook de nabije toekomst. In hoop of vrees. En wij in ons kleine landje zullen daar mee moeten leren leven. Of we nu willen of niet.

Herdenken en waarschuwen…

77wi6Als kind dat na de oorlog geboren werd en opgroeide had ik ‘boven mij’ met een generatie mensen van doen voor wie die oorlog een onuitwisbare indruk had gemaakt op hun denken, herinneringen en persoonlijk leven. Hongerwinters, verraders, de Groene Politie, alles was een item dat eens in de zoveel tijd terugkwam en werd besproken. In de straat waar ik opgroeide waren ‘goeden’ en ‘fouten’ te vinden. Mijn moeder wist precies wie ‘fout’ waren geweest in de oorlogsjaren en die kregen van haar geen woord, geen blik, niet eens erkenning van bestaan. Maar die vooroordelen golden indertijd ook de lieden die niet behoorden tot de katholieke kerk die als instituut een straat verderop nog steeds lange tentakels had richting hen die meeliepen in het ‘ware geloof’. De wereld was simpel, verdeeld in goed of fout, gelovig of niet gelovig, van chaos was geen sprake.

(FILES) An undated file picture shows AlAls ik kijk naar de wereld van nu is die situatie compleet anders geworden. Het is behoorlijk vaag geworden wat goed is of wat fout. Zwart of wit zoekt samen grijs om met elkaar te kunnen leven. Maar er komt vaak ook bruin bij, rood, geel, wit, en nog meer tinten. De oude woonstraten zijn een mêlee geworden van al die maatschappelijke stromingen. En dat is niet altijd een genoegen. En ongenoegen leidt dan weer tot uitingen die niet maatschappelijk gewenst zijn. Beetje vergelijkbaar met de vooroorlogse situatie. Ook toen bestond een sterke scheiding tussen extreem links of rechts, het midden werd niet meer vertrouwd door de kiezer. En door mooie beloften kon extreem rechts het winnen van de tegenpool aan de andere kant van het spectrum. De gevolgen daarvan hebben we gezien. Althans, dat kunnen we lezen uit de boeken die er over geschreven zijn of de films en foto’s die de vernietiging van het Joodse volk documenteerden. Want die foute ideologie van Hitler en zijn trawanten had als doel gesteld dat het nieuwe Europa Jodenvrij zou zijn.

Jozef StalinDe hekel die de Nazi’s hadden aan deze bevolkingsgroep is wellicht vanuit het toenmalige tijdsbeeld nog wel verklaarbaar, die massale vernietiging zeker niet. Is iets dergelijks nu nog steeds mogelijk? Ja hoor, geen nood. Laat een of andere ideologie dominant worden en binnen de kortste keer is er weer een bevolkingsgroep de dupe. Geef malloten en barbaren wapens en ze gebruiken die om tegenstanders de nek om te draaien of hoofden af te slaan. Afschuwelijk, abject en ook onbegrijpelijk. Want we hebben toch geleerd van dat verleden zou je denken. De communisten van Stalin vermoordden miljoenen landgenoten, links of rechts, het maakte niet. Het geloof maakt ook geen onderscheid tussen leven en dood. Zij die het ‘ware geloof aanhangen’ mogen leven, de rest, waaronder de joden, moet dood. Vreemd? Nee, hoor of zie je elke dag verkondigen. En een grote massa zwijgt daarover. Ziet of hoort niets. Net zoals die ‘fouten’ tijdens de oorlog. Nederland was en is geen land van helden. Integendeel. Als het er op aankomt buigen velen mee met de stroom. Of dat andere mensen nu het leven kost of niet. Wellicht is het goed dat juist in deze periode nog eens goed te bedenken. Er is geen echt goed of fout wellicht. Het verketteren van elkaar is dus iets wat we moeten leren uitbannen. Of een ander nu iets verkondigt wat je bevalt of niet. Zo zit een democratie in elkaar. En als je dat niet leuk vindt zoek dan snel een land waar de dictatuur alles stuurt en vrijheid van meningsuiting een illusie is. Vast heel fijn wonen. Op 4 mei herdenken we. En moeten we ook waakzaamheid prediken. Want er zijn lieden die ons allen de mond willen snoeren. Net als 70-75 jaar geleden.

Storm achter de dijken…

hitler was een prima volksmennerAls we in 2014 iets hebben geleerd uit de zaken die in de wereld spelen of speelden dan toch wel dat steeds duidelijker wordt dat twee stromingen zorgen voor een onzekere toekomst. Het ene is het groeiende nationalisme dat zorgt voor de wens om etnische v(h)ereniging van historisch bij elkaar behorende volksstammen weer samen te brengen. Al een paar decennia is die ontwikkeling aan de gang en dat is meteen een haaks op het eenheidsprincipe van bijvoorbeeld de EU-landen staand fenomeen. Mensen zoeken elkaar op en menen dat als zij dezelfde taal spreken ze niet gescheiden door landsgrenzen moeten kunnen of zouden hoeven leven. Daar ligt o.a. de oorzaak voor wat zich afspeelt in alle randstaten rond Rusland, de Afrikaanse stammenoorlogen of de geloofsstrijd in het Midden-Oosten. Het lijkt zelfs iets op wat Hitler-Duitsland deed tijdens de jaren die leidden tot de Tweede Wereldoorlog. Alle volks-Duitsers moesten bij het Derde Rijk worden gevoegd volgens de toenmalige doctrine en daarom werden landen ingelijfd of onder de voet gelopen waar zulke mensen en wensen leefden. En had men maling aan de wensen of rechten van anderen.

IMG_6891Het Rusland van Poetin doet niet veel anders en waar dit toe leidt hebben we kunnen zien in Georgië, Oekraïne en nog wat andere landen in de periferie van de vroegere Sovjet Unie. Dat men daarbij ernstige oorlogsmisdaden niet schuwt is wel duidelijk geworden na het afschieten van vlucht MH17 waarbij bijna 300 volkomen onschuldige burgerslachtoffers vielen en de daders hun handen in onschuld trachten te wassen. Daar is bij de moslimterreur in de landen waar ooit multicultureel kon worden samengeleefd, geen sprake meer van. Er kleeft veel bloed aan de handen van deze soort terroristen. Die geen schroom kennen om anders denkenden (vooral anders gelovigen) een kopje kleiner te maken ter eer en meerdere glorie van het eigen denken op dit punt. Wat ooit ontstond als een behoefte om zich te mogen of kunnen uiten leidde intussen tot een volkerenmoord van ongekende omvang. En die ellende spreidt zich helaas ook uit over de meer ontwikkelde en geciviliseerde wereld.

HUNGARY ANNIVERSARY OF 1956Dreiging, wetgeving, aanslagen, moord en doodslag zijn ook bij ons bijna niet meer uit het dagelijkse leven te wissen. Het is door de slimme koppen achter de barbarij geëxporteerd naar het door hen zo verfoeide vrije westen. Wat zorgt voor scheve ogen, tot afkeer van het multiculturele en een voorkeur voor, vaak nationalistische, partijen die deze ellende in ieder geval bespreekbaar maken. Want wat met name in onze politieke kringen decennia lang is gedaan, horen, zien maar vooral verzwijgen, heeft een tegengesteld effect gehad. De helft van onze bevolking is het zat en een deel is verder angstig voor de toekomst. En niet geheel onterecht natuurlijk.2015 wordt een spannend jaar. Omdat we aan een kruispunt zijn aangekomen waarbij we onze weg moeten vinden om al die sentimenten te kanaliseren. Omdat we daders moeten berechten en straffen, of ze nu nationalistische moorden plegen of godsdienst-gerelateerde. En we moeten met elkaar in gesprek zijn en blijven. Nooit eenzijdig, met respect, maar zeker ook vanuit de gedachte dat we ons niet meer achter de dijken kunnen ingraven en net doen of de storm die er achter woedt ons niet zal bereiken. Golven komen er nu al overheen. U bent gewaarschuwd….