1917 – en wat er veranderde in een eeuw tijd…

Als je echt wilt weten wat er in een periode van 100 jaar zoal is veranderd in onze wereld moet je eens terugkijken naar een jaar als 1917. Noemen we de huidige wereld onrustig? In 1917 werd in de hele wereld al drie jaar lang oorlog gevoerd. Miljoenen mensen stierven of raakten gewond om een politiek van machthebbers die meenden dat alleen zij het bij het rechte eind hadden ten aanzien van claims op landen, grondstoffen en goederen. De wereld was een lappendeken van landen die met of tegen elkaar knokten. Opvallend; Japan zat indertijd ‘in het goede kamp’. Nederland was in 1917 neutraal en had geen directe last van de oorlog, wel een stevige indirecte. Immers, de Duitse onderzeeboten die op zee joegen op alles wat vijandig was, namen ook schepen uit neutrale landen (zoals het onze) onder vuur.

Doordat ook onze grenzen min of meer potdicht zaten kwamen er onvoldoende goederen en eetwaar binnen voor onze toenmalige bevolking en was dat goed te merken in de winkels. De toch vaak al niet zo welvarende Nederlandse bevolking leed daar stevig onder. Met hen ook de Belgische vluchtelingen die ondanks een door de Nederlandse overheid opgeworpen prikkeldraadversterking vermengd met stroomdraden aan de zuidgrenzen, toch deze kant op waren gekomen. Meer dan een miljoen mensen werden of moesten zo in Nederland opgevangen. Soms meer tegen wil en dank. In 1917 werden ook de Nederlandse Spoorwegen opgericht. Men reed toen uiteraard nog op stoom, net als de meeste regionale tramlijnen. Het autoverkeer was nog een pioniersverhaal. Maar in 1917 werd ook een Elfstedentocht gereden, de derde intussen, en dat kon vanwege de strenge winter van dat jaar, alweer een eeuw geleden.

In 1917 ontstond ook de Russische opstand tegen het tsaristische regime dat daar al eeuwen aan de macht was en de bolsewieken bleken in staat om het laatste tsarengezin standrechtelijk te excuteren. Wat daarna van Rusland terecht kwam weten wij anno 2017 wel. In 1917 ook raakten de Verenigde Staten betrokken bij de Eerste W.O. en stuurden troepen en materieel naar Frankrijk om daar aan de loopgravenoorlog deel te nemen. Wat ook in ons land plaatsvond in dat jaar 1917 was een grote ramp in Drenthe door een veenbrand. Dat kostte 16 mensen het leven en er werden heel wat huizen en (turf)schepen verloren. In Amsterdam krijgt Berlage toestemming van de Gemeente om het Plan van Zuid te bouwen.

Als we daar nu rondkijken zien we hoe ver deze architect zijn tijd vooruit was. Nog steeds een prachtige wijk aan de zuidkant van Amsterdam. In 1917 ook hielpen de Britten met name zionistische joden bij het idee om een eigen staat in Palestina (toen Brits protectoraat) te stichten. Staat nu bekend als de Balfour-verklaring. Een paar maanden later namen de Britten Jeruzalem in en verdreven de Ottomaanse Turken die daar een paar eeuwen lang op wrede wijze de dienst uitmaakten. Het zou trouwens nog tot in 1948 duren voor de onafhankelijke staat Isael kon worden uitgeroepen. Grootste tegenstand kwam toen van diezelfde Britten. In 1917 ook verklaarden de Finnen zich onafhankelijk van Rusland. Ze maakten gebruik van de chaos die in dat grote land was ontstaan na het omverwerpen van de regeringen die daar voorheen zaten. Die verklaring van onafhankelijkheid zorgde voor heel wat jaren lang durende conflicten tussen de Russen en Finnen. In 1917 was er in ons land geen echt telefoonnet, geen vliegveld van betekenis, nauwelijks autoverkeer, vrouwen hadden geen rechten, de katholieken en protestanten maakten op geloofsgebied de dienst uit, werd er vaak nog gewoond in krotten als je naar de grote steden of het platteland keek. Armoede was gewoon, rijkdom voorbehouden aan een kleine kliek.

Luizen en vlooien maakten het leven nog vervelender. Gebitten waren rond je 30e vaak al verrot bij gebrek aan goede zorg en we werden gemiddeld een jaar of 60 oud. Die eeuw die volgde zorgde voor veranderingen waarvan wij vandaag de dag nog de vruchten plukken. Toch goed om daar nog eens over na te denken. En ook te beseffen dat de wereld niet onveiliger is geworden dan toen. Alleen weten we nu veel meer. Want heel wat mensen uit die tijd lazen het nieuws vaak pas vele dagen nadat een feit had plaatsgevonden. Is nu een kwestie van minuten. Maakt echt veel verschil! Vandaar die soms wat paniekerige gevoelens over onze huidige tijd. Alles is derhalve relatief…  (Foto’s: Internet/Yellowbird)

De M van Maakbare Maatschappij

Vooral in linkse politieke kring bestaat het idee dat je alles kunt veranderen wat ‘is’ en nu niet goed lijkt. Vooral als het proces zelf wordt betaald door anderen (lees de belastingbetaler) is veel mogelijk. Toch is de grootste verandering die onze maatschappij recent meemaakte vooral die waarbij het kapitalisme en neo-liberalisme de overhand kregen en de sociaal-democratie volkomen aan invloed en waarde verloor. Een beeld dat je in veel landen om ons heen ook ziet. We gaan ‘participeren’ en verschuiven de sociale druk naar de private sector.  Ooit begonnen met het onzalige plan om de ziektekostenverzekering onder te brengen bij de verzekeraars in ons land die daar goede zaken mee konden doen. De overheid doet stappen terug, verschuift de verantwoording naar een lagere sector zoals de gemeenten die dan met een kwart minder aan voorheen beschikbaar budget maar moeten zien dat ze dezelfde vormen van ondersteuning en zorg bieden die voorheen in ons sociale paradijsje kwam van de centrale overheid. We hebben in een paar jaar tijd de arbeidswetten vrijwel volledig gesloopt, het ontslagrecht compleet ontmanteld.

Wie nu wil gaan werken krijgt vermoedelijk nooit meer een vast contract. Werkgevers maken meer winst dan ooit, werknemers hebben weinig zicht op loonsverhogingen. Daarbij zie je een ontmanteling van de ouderenzorg, worden leerkrachten opgezadeld met een overdaad aan regels die niets met de eigenlijk opleiding van leerlingen van doen hebben en worden zaken als lichamelijke opvoeding en zwemmen afgeschaft. De resultaten zien we elke dag terug. Want onze maatschappij is niet maakbaar zoals de socialisten geloofden, hij is onderdeel van een evolutie. En in die evolutie wordt ook ons landje overspoeld door mensen van buiten die afkomen op de sociale voorzieningen die wij in het verleden opbouwden en daar gretig gebruik van maken. Al is het slechts bed, brood, en bad, dan nog is het meer dan je krijgt in een kansloze positie op het Afrikaanse platteland. Vraag is wel wie die kosten draagt voor deze onverwachte opvang.

Want naast de Afrikaanse immigratie is er ook de vluchtelingenstroom (…) uit veelal islamitische landen, gezinsherenigingen en zo meer. Elke jaar schrijven zich 80-100.000 nieuwe mensen zich in als inwoner van dit land. Daardoor stijgt het aantal inwoners (te)snel en raken zaken in de samenleving uit balans. De gevolgen zien we elke dag in de media. Oproer, onrust, populisme van links en rechts, een lastig te vormen coalitie. En sociale media die soms ontploffen en bepaald geen voorbeeld zijn van een maakbare maatschappij met begrip voor het ene of andere standpunt. Ik denk ook dat de politiek nog steeds niets heeft geleerd van bewegingen die onder Fortuyn en later Wilders zijn ontstaan en gegroeid.

Men beslist nog steeds het liefst over de hoofden van bewoners van land en stad of dorp heen en vindt het vreemd dat steeds beter opgeleide burgers een andere mening verkondigen. Weg zetten als islamofoob of racist is dan een onfatsoenlijke benadering van de discussie. Maakbaar is een maatschappij waarin je zaken erkent, benoemt, maar ook waar je zorgt dat zaken die niet deugen worden opgelost. Met zalvende woorden alleen kom je er niet. En als iemand zijn oma uit een verzorgingshuis wordt geknikkerd vanwege de bezuinigingen en in een of ander tuinhuisje haar laatste participatiedagen moet slijten is het bouwen van nieuwe huizen voor asielzoekers wel wrang. Dat vraagt uitleg, fatsoen, begrip en wellicht ook het inzicht dat niet alles maakbaar is en dat je soms rekening moet houden met mensen die anders aankijken tegen de gevolgen van massa-immigratie of globalisering. En dat onbegrip is een gevolg van het falen bij de sociaal-democratie in mijn ogen. Had men daar meer opgelet was dat maakbare gewoon gebleven. En de splijting der geesten niet zo diep geworteld geraakt. Want dat brengt niks. Daarbij, toegeven moet geen eenzijdig proces zijn, maar van twee kanten komen. Pas dan wordt die maatschappij weer een beetje maakbaar…

De Romanovs aan de Amstel…

Weet je wat ik meestal vervelend vind? Nee? Nou dat je op voorhand al weet wat het einde van een verhaal is als je er nog aan moet beginnen. Geldt voor tv-series, films, boeken of exposities. Exposities zal je denken? Ja, uitstallingen van zaken die met een verhaal van doen hebben. Een zo’n expositie bezocht ik onlangs. In de hoofdstedelijke afdeling van de Russische Hermitage waar het altijd goed toeven is als men weer eens een of meerdere tentoonstellingen voor het publiek heeft georganiseerd. Onlangs ging een daarvan over de familie Romanov. Dat was de tsarenfamilie in het Rusland van tot pakweg 100 jaar geleden. Machtige heersers die vooral aan de macht kwamen doordat ze die zichzelf hadden toebedacht en deze macht kostte wat het kost wilden vasthouden.

Met alle gevolgen van dien. Rijkdom corrumpeert en het volk leed in die tijd onder extreme armoede, gebrek aan scholing en/of enige vorm van medische zorg. De Russische adel had het goed, heel goed en de Romanov’s waren zelfs zo rijk dat de meeste van hun paleizen ver uit torenden boven die van de grootste vorsten in de rest van Europa. De afstand tot het volk was derhalve zo groot dat men geen idee had van alles wat afwijkend was of revolutionair en als men daar al iets van wist werd het opgeruimd. De straffen waren meedogenloos en streng. Daarbij hadden de tsaar en zijn familie meestal helemaal geen tijd om zich met het volk te bemoeien. Zelfs grote rampen namen zij ter kennisgeving aan, het te organiseren bal ter ere van het een of ander ging altijd voor.

Deze afstand werd de familie uiteindelijk fataal. Zeker toen de Eerste Wereldoorlog door gebrek aan inzicht voor de Russen zeer slecht verliep, kregen de revolutionairen vat op de samenleving en wisten ze hele groepen mensen aan zich te binden. Marx, Lenin, en hun trawanten kregen het vuurtje brandend, niet in de laatste plaats doordat de tsaar volkomen verkeerd reageerde op de ontwikkelingen. Uiteindelijk werd hij met zachte dwang aan de kant geschoven en namen de bolsjewieken de macht in Rusland over. Het lot van de familie Romanov was daarmee bezegeld. Op een kwade dag in 1918 werd deze afgeslacht. De haat was zo groot dat zelfs de hondjes werden vermoord. Nog steeds is dit een schandvlek op het blazoen van het Rusland van toen. Maar wat daarna zou volgen onder verantwoording van de volgers van Lenin of Stalin was zelfs met de minst kritische benadering van de doctrine die het tsarisme opvolgde, niet te bevatten.

Neemt niet weg dat de expositie in de Hermitage er een is van groot belang, veel interesse, en je daar zaken ziet die je niet voor mogelijk houdt. Een van de zalen van het oude gebouw aan de Amstel is omgevormd tot een kopie van de befaamde Passage in St. Petersburg, inclusief winkelruiten waarachter spullen uit die periode. Hoe bloederig het einde, het verhaal van de tsarenfamilie moet je toch even gaan bekijken. De expositie staat nog tot 17 september dit jaar in de Hermitage ter beschikking. Daarna moet je afreizen naar Rusland om bepaalde onderdelen ervan te kunnen bekijken. Maar, dit is echt een aanrader! Doen. Heb je een MJK? Neem dan een combikaart en maak gebruik van de kans om drie exposities in een keer mee te nemen en een audiotour. Meerprijs is dan E. 2,50. Meer dan de moeite waard! En die afkeer van het einde kennen verdween als sneeuw voor de zon.

Tuttigheid troef…

altAsS9gPjMhgIL8uULENNB1x2mWLL8Cj0TF4HR2d8ZPCQDNatuurlijk, ik ben een echt kind van de revoluties. Alles meegemaakt in de jaren zestig en zeventig. De rokken werden korter tot kort, hotpants, hippies, communes, pil, vrije seks, bakkenbaarden, lang haar, soft drugs, reizen, trekken, ontdekken, anti-autoritair denken, en zo meer. Voor de goede orde, als braaf jong mens heb ik 95% van wat ik hier noem vooral bekeken maar niet zelf geprobeerd. Maar dit terzijde. Wat ik bedoel aan te geven is dat de wereld enorm veranderde. Ook bloot werd een belangrijke uiting van die vrijheden. We gingen op het strand voor het eerst helemaal naakt liggen zonnen. Gaf een hoop gedoe, maar langzaam aan werd het geaccepteerd. Zo zeer zelfs dat met name vrouwen zich ook op de publiekere stranden vaak bloot gaven, zeker aan de bovenkant van hun lijf. Streeploos zonnen werd een belangrijk doel. Niks op tegen. Ging vele jaren zo door en de mens werd er gemiddeld vrijer door. Tot we deze eeuw binnen gingen en ontdekten dat er zoiets was als een digitale en virtuele wereld.

Sun burned lady backDaarin was privacy niet echt gewaarborgd en moest je soms uitkijken met lieden die je om je naaktheid sterk konden veroordelen of zelfs fysiek aanvallen. De vertrutting sloeg daarop toe. Sociale media maakten soms schandalig misbruik van de situatie en iets bekendere lieden moesten vooral opletten als ze ergens in het openbaar de pluspunten in de zon staken om ze te laten bruinen. Voor ze thuis waren gingen de beelden vaak al over Twitter of Facebook. De bikinitopjes gingen weer aan. De dames werden (of zijn) ingetogener (geworden) dan 30 jaar geleden. Tel daarbij op dat de nieuwe generatie jonge meiden ook veel behoudender zijn dan hun moeders ooit waren. De string moest zich zien te verdedigen tegen allerlei veel meer bedekkende onderkledingsvormen en het lijkt er op dat de reepjes stof van o.a. ontwerpster Marlies Dekkers volkomen ‘uit’ zijn.

Ich eill SommerDe jeugd vindt het allemaal maar gek. En dat is opvallend, want juist in deze tijd van al die snelle trends en veranderingen zou je verwachten dat men daarom alleen al niet kiest voor de tuttigheid die nu zoveel plaats lijkt in te nemen. Zit er een culturele druk achter? Is de invloed van archaische geloven of culturen wellicht oorzaak? Het is mogelijk, het vrije denken wordt ook steeds meer onder druk gezet, dan zal het met het vrije kleden ook wel zo gaan. Waarmee we als westerse mensen toch een stukje van de indertijd zo hard bevochten vrijheden inleveren. Wat er voor in de plaats komt? Geen idee, maar voor het landschap op het strand wordt het niet beter. Ik denk dat ik voorlopig maar niet ga…..(even voor de waarheidsvinding; ik ga nooit, maar dan ook echt nooit naar het strand….bloot in de zon? Moet er niet aan denken…..:))

De geloofszeden en de truttigheid

?????????????????????????????Als er een tijdperk goed was voor onze vrijheid en verruiming van het denken dan toch de jaren negentig. We kregen weer zin in het leven, vertrouwen in een betere toekomst, en gedroegen ons vrijzinnig. Nu was dat in onze streken al wat langer aan de gang. Denk maar eens aan de openhartige schrijfsels van verschillende auteurs of de Nederlandse speelfilms en tv-series waarin bloot een onderdeel was van het script. Anders dan in veel Engelse of Amerikaanse kunstuitingen op dit gebied, lagen Nederlandse acteurs en actrices vaak bloot in beeld en was een liefdesscene bijna verplicht onderdeel van een verhaal. En dan niet met drie lakens om hen heen, maar gewoon open en bloot. Datzelfde zag je op de Nederlandse stranden. Bloot was meer gebruikelijk dan uitzondering en men schaamde zich er (terecht) ook niet voor. De string beleefde bij de ondergoedjes haar hoogtijdagen al moesten meer behoudenden er niks van weten. Toch leefden we in een tijdperk van zien en gezien worden. Dat stond uiteraard haaks op alles wat met geloof van doen had. Daar moet je alles bedekken en wat je van ‘god’ gekregen hebt laten woekeren en uitgroeien. Ook dat past niet in het beeld van die jaren.

???????????????????Zelfs tot ver in deze nieuwe eeuw ging dat vrijzinnige door. Tot we ineens een omslag bereikten en het grote bedekken weer begon. Uit schaamte, of omdat de jongere generatie, opgroeiend tussen steeds meer mensen met een andere culturele achtergrond, een soort reveille van preutsheid meemaakte die zijn weerga niet kende. Terug naar de algehele bedekking, het scheermes opgeborgen en het ondergoed weer van de degelijke soort. We staan ons zelf nog net een paar tatoeages toe die diep verstopt onder vele lage kleding af en toe nog mogen worden bekeken door intimi, maar het grote exhibitionisme is voorbij. Ook in de gay-scene waar men ooit bepaald taboe-doorbrekend bezig was. Bloot tijdens de Gay-Pride, zelfs dat is uit. Het mag niet meer van overheden die zwichten voor de morele druk vanuit de kerken die zich storen aan ons ‘zondige verval’. Onlangs viel me op dat in een paar Nederlandse series bloot net zo in beeld werd gebracht als in de VS. Men suggereerde veel, maar de lakens bleven om de hoofdpersonen heen.

???????????????????Kan zijn omdat die zich schaamden voor hun dikke buiken of hangborsten, maar ik denk dat het veeleer iets is wat we ons zelf hebben opgelegd. Preutsheid is ‘in’, openhartigheid en realisme is uit. Nu maar hopen dat we niet terug glijden naar de morele wereld van de jaren vijftig. Toen seks taboe was en jonge mensen zich onthielden van alles wat met liefde van doen had tot ze getrouwd waren. Om te ontdekken dat dit huwelijksleven ook weinig te bieden had, bij gebrek aan ervaring en vergelijkingsmateriaal. Openheid en goede voorlichting, maar zeker ook wat ervaring op doen lijkt mij een beter alternatief. De mode verandert ook. Mini is uit, midi en volledig bedekt raakt in. Jonge mannen meten hun mannelijkheid en aantrekkelijkheid af aan een baardgroei die de Taliban niet zou misstaan. Op mij maakt het allemaal een verkeerde indruk. Moet er niks van hebben. Hebben we daarvoor nou gevochten in die swingende jaren zestig en negentig? Kortom, ik ben tegen de vertrutting! En helemaal als die voortkomt uit een soort voorzichtige boetedoening opgelegd door archaische geloven die menen dat de mens gekleed geboren wordt en zich als zodanig zijn leven lang zal moeten gedragen. En zo word ik vermoedelijk de eenling die gelooft in vrijheid en blijheid en nog graag kijkt naar alles wat bloeit en altijd boeit….

Dineren met de Tsaar…

WP_20140929_001In het Rusland van voor de communistische Sovjet-Unie was er maar een enkele familie die er toe deed. Die van de Romanov’s. De Tsjaren, vorsten die de wrede Mongoolse vorsten opvolgden, waren alleenheersers en het Russische volk niet veel meer dan gepeupel. Terwijl deze landslieden en arme burgers maar moesten zien hoe ze zich elke dag zouden voeden, was dat voor de Tsaar en zijn gezien geen enkel probleem. Het kon domweg niet op. En men had zo haar eigen regels voor hoe bepaalde diners moesten verlopen. Diners en feesten aan het keizerlijke Russische hof waren op enig moment de meest uitbundige en spectaculaire van Europa. Alles werd gedaan om de andere vorstenhuizen de ogen uit te steken met de schitterende rijkdom van het machtige tsarengeslacht en dus werden de banketten versierd met de meest exclusieve achttiende- en negentiende-eeuwse serviezen denkbaar. En die werden geleverd door de grote Europese fabrikanten op dit gebied.

WP_20140929_014Denk aan Sevres, Meissen, Wedgwood en KPM uit Berlijn. Het glaswerk bestelde men in Bohemen, vorken en messen waren van de zilveren soort, liefst bedekt met een laag goud. Het is deze tafelrijkdom die momenteel te zien is in de Hermitage aan de Amstel in Amsterdam. Prachtig uitgestald, met veel aanvullende informatie over de zeden en gewoonten van de Russische aristocraten. Wij bezochten deze expositie onlangs en dat was geen straf. Ook al heb ik zelf wat minder met frutsels aan of op borden, dit is van een ongekende weldadige soort. Prachtig die kleine porceleinen poppetjes op tafel. Men kleedde het geheel heel fraai aan, laat je vrij om foto’s te maken, en je kunt overal goed bijkomen, al mag je er niet aanzitten. Er zijn films te bekijken over het weldadige leven van deze tsaren en de grootsheid van hun feesten. Opvallend is ook het porceleinen servies dat allang nadat de tsaren waren verdwenen werd geschonken aan Sovjet-dictator Stalin.

WP_20140929_019Een geschenk van de onderdrukte Hongaren. Na de oorlog afgeleverd. Wat Stalin er van vond weten we niet, maar hij gebruikte het dure spulletje nooit en at zelf van simpele borden zonder versiering. Hoe dan ook, een erg aardige expositie die ik van harte kan aanbevelen als je een keertje in de buurt bent. Normale entree kost je E.15,00 p.p., een museumjaarkaarthouder kan gratis naar binnen.