Al eerder schreef ik hier over de oude woonbuurt waar ik ooit als kind opgroeide, naar school ging, de kerk bezocht en straat na straat leerde kennen tijdens mijn jeugdige jaren. Want als kind was die oude straat mijn eerste blik op de totale wereld, daarna de buurt, weer wat later de wijk, dan de stad en met dank aan toen nog ondernemende ouders en hen omringende vriendenkring de rest van het land. Bij een terugblik realiseer ik me telkens weer hoeveel ondernemers er in die straat van ons toen actief waren. Van groot tot klein, van ouderwets in onze huidige ogen tot modern als je er op terugkijkt. Maar allemaal druk met hun nering.
Onze straat had als oorsprong een geschiedenis als handliedengebied en dat lag in de 19e eeuw allemaal in de buurgemeente Nieuwer-Amstel (nu o.a. Amstelveen). Garagebedrijven, melkwinkels, kruidenier, kolenman, groentenman, fietsenwinkel, schillenboer, verhuisbedrijf, TV/Radiowinkel, huishoudelijke winkel, tapijtenzaak, zie hier zo maar wat ondernemers die in die straat actief waren tijdens mijn jeugd. En dat aleen in dat stuk waar ik woonde. De straat zelf was veel langer en bevatte nog flink wat meer mkb-ers (huidige term). Dat zette wel een interesse in beweging voor alles wat beweegt en ook onderneemt. Al was het maar omdat we ook nog niet te ver van de naamgevende rivier woonden die heel wat activiteit liet zien op het water. Daarnaast vlogen over de stad de nodige vliegtuigen die naar/van Schiphol bewogen. Een wereld vol nieuwe zaken, elke dag weer. De honger naar kennis en informatie toen zeker begonnen. Daarnaast waren er de losse handelaren. Straathandel, ijs, Berliner bollen, vis, maar zeker ook muziek. Van accordeonspelers tot Volendammer orkestjes en natuurlijk draaiorgels. Een drukke en interessante tijd. Kom ik nu nog wel eens langs die oude straat en wandel ik door de buurt van toen heen zie ik dat alles er nu zo goed als ‘dood’ is. Geen reuring meer, geen gezelligheid op straat. Zelfs de grote doorlopende Van Woustraat die van Nieuw-Zuid bij de Utrechtse Brug naar het centrum loopt, is door gemeentelijk afknijpbeleid verworden tot een soort fietspad met er langs allerlei zaken waar havermelk en koffiedrinkende types hun genoegens uit halen.
Van het vroegere nijvere mkb-volk is geen sprake meer. De buurt veranderde. Hele huizenblokken werden gesloopt, inclusief bijbehorende winkels, garages de stad uit gepest, en supermarkten op enige afstand ter bediening van de nieuwe bewoners. Ook de beeld bepalende kerken verdwenen. Veel teksten op de gevels onleesbaar voor een normale Nederlander… Nee, terugkijken mag leuk zijn in de bol of een mooi oud fotoboek, het is niet altijd even aantrekkelijk om te zien hoe de stad zelfs in jouw eigen oude buurt veranderde.. En hoe vergaat dat jullie?? Ook veel veranderingen of bleef alles (of veel) bij het oude…. IK ben benieuwd naar de observaties.. (Beelden: Archief)
Onlangs vernam ik via de hoofdstedelijke media dat het zgn. Stadsdeel Zuid van zins is om op een mij uit de jeugd zeer bekende plek een ondergrondse parkeergarage te bouwen. Dit tot groot (en zeer te begrijpen) ongenoegen bij een deel van de omwonenden. Zoals ik wel vaker heb gesteld, de Amsterdamse stadsdelen worden meestal beheerst door wat linksig ingestelde types die het liefst zouden zien dat hun omgeving terugglijdt naar de oude tijden van voor de massa-industrialisering of de dagen van paard en wagen. Zou men in dit geval teruggaan naar die oude tijden (wat men niet doet hoor, want een parkeergarage levert ook heel veel geld op) kwamen we uit bij een periode in de geschiedenis waarin het rijke Roomse leven nog dominant was in die buurt. Want ik maakte die periode en specifiek daar in die omgeving zeer bewust mee. Op de plek waar men wil gaan bouwen stond ooit de grootste kerk van Amsterdam, de Sint-Willibrordus buiten-de-veste. Een echt enorm gebouw dat haar eenzame centrale toren tot ver buiten de stad liet zien. En dat hadden er meer kunnen zijn ware het niet dat het geld in de 19e eeuw al snel op was tijdens de bouw en men het oorspronkelijke ontwerp vann architect Kuypers los moest laten. Maar dit neemt niet weg dat dit de grootste neogotische kerk was die ooit in ons land is neergezet. Hij was 100 meter lang, 46,5 meter breed en ook nog eens 60 meter hoog.
De omvang van die kerk weerspiegelde meteen veel rond de samenstelling van de bevolking toen. Die was in die jaren overwegend katholiek, een kleiner deel zoals dat toen heette ‘protestant’ en er waren ook nog wat mensen die ‘niets’ waren. De buurt Oud-Zuid waartoe deze omgeving behoorde lag opgesloten tussen de Stadhouderskade aan de ene kant en de Jozef Israelskade aan de andere. De Amstel was weliswaar een aardige barrière, de vele bruggen over die rivier maakten dat ook katholieken uit het oostelijk deel van de stad naar deze grote kerk konden komen in geval van verplicht gebed. Die kerk had een nevengebouw, de lagere (Sint Martinus)school, die uiteraard ook zwaar katholiek onderwijs verzorgde en in een belendend pand gaf men dan ook nog sport/gymnastiekles. Ergens aan het einde van de jaren zestig ging het echter in dubbel opzicht mis. Het katholicisme leed sterk onder de ontkerkelijking, het aantal gelovigen liep sterk terug. De door Kuypers gebouwde kerk begon het wellicht daardoor letterlijk en figuurlijk te begeven. Het geld voor restauratie intussen op.
De parochie verhuisde naar een foeilelijk laag maar nieuw gebouw, midden tussen de huizen van de eerder genoemde buurt. De oude kerk werd in 1970 afgebroken. Al snel verrees er op het open terrein een bejaardencentrum, de oude lagere school werd daarop gekraakt. Later, eind jaren zeventig, is die school alsnog afgebroken en werd het bejaardenhuis nog wat verder uitgebreid. Maar de tijden zijn veranderd. Bejaarden moeten kennelijk thuis in de tuin van hun kinderen worden opgevangen, liefst in de schuur of zo, dat bejaardencentrum is over de houdbaarheidsdatum heen. De buurt door de decennia heen bevolkt door yuppen, nieuwkomers, jongeren. Dus moet er zo nodig een parkeergarage komen. Voor al dat ‘vreselijk blik’ dat dan uit de straten kan worden gehaald om het dorpse gevoel voor de bestuurders van het stadsdeel terug te brengen in de grootste stad van Nederland. Een schande is het in mijn ogen. Maar ja, de moderne tijd en zo meer. We moeten er maar aan wennen dat niets blijft zoals we het graag zouden willen. Nou ja, als je een normale burger bent en niet behoort tot de minderheden. In dat laatste geval kan dan wel alles. Wellicht moet ik toch maar weer beleidend katholiek worden. Dan behoor ik in deze omgeving weer tot een minderheid die op veel begrip kan rekenen. Wie weet wat ik dan nog kan bereiken…
Altijdmijnmening 