Voorloper van de EU – Oostenrijk-Hongarije!

Wie de kaart van Europa denkt te kennen anno nu, moet die toch eens vergelijken met dezelfde kaart van eind 19e eeuw! Totaal andere wereld. Naast het enorme Russische Rijk en het Franse, maar zeker ook het Pruisische was daar dus ooit het gecombineerde keizerrijk Oostenrijk/Hongarije. Aangestuurd door een zeer rijke adelijke toplaag die vooral zetelde rond de Keizer in Wenen en wellicht nog een beetje bekend door de bekende boeken- en filmreeks over Sissi. In werkelijkheid was dit Rijk een optelsom van allerlei koninkrijken en adeldommen die zich verenigden onder de Habsburgse dynastie. Ooit samengeklonterd in de schaduw van de Franse expansiepolitiek een halve eeuw eerder. Oostenrijk-Hongarije was officieel een dubbel-koninkrijk waarbij Wenen en Boedapest, maar ook Praag,  zustersteden werden, maar in werkelijkheid toch vooral Oostenrijkse belangen diende. Sterker nog, men zag in Wenen al die Slavische volkeren als zigeuners, niksnutten, zeer geschikte hoeren, dieven en zo meer. Daarbij was anti-semitisme een officiele vorm van besturen. Hoe groot was dit rijk? Nou groot! Het omvatte delen van Polen, Oekraine, Roemenie, Bulgarije, de Balkan, het huidige Tsjechie, Slowakije, Oostenrijk, Hongarije en een noordelijk stuk van Italie, waaronder Venetie.

Van 81 toenmalige losse staten kreeg het nieuwe rijk er nu drie in combinatie, en men bouwde het imperium indertijd op de fundamenten van het oude Roomse Rijk. Dat het geloof daarbij een grote rol speelde, zal duidelijk zijn. Voor de Keizers die dit enorme imperium aanstuurden was Duits de voertaal, dus dat gold ook voor alle onderdanen. Omdat Hongarije nooit deel had uitgemaakt van dat Roomse Rijk kreeg dit deel van het land binnen de nieuwe combinatie een status-aparte, iets wat ook weer leidde tot de overheersing vanuit Oostenrijk. En die overheersing ging er stevig aan toe. Men schroomde niet eventuele ‘opstandelingen’ in dat land der Magyaren een kopje kleiner te maken en vrouwen te verkrachten of ze mee te nemen naar Wenen voor opname in de staatsbordelen. Het Rijk vocht diverse oorlogen uit, veelal zonder veel succes. Toch voelden de militairen zich onder hun keizer vrijwel onaantastbaar.

Het leger was van de ouderwetse soort, de vloot ondermaats in vergelijking met andere grote staten uit die dagen. In het gebied waarover men heerste zaten overigens wel grote industrieen die we nu nog kennen als vooraanstaand. Denk maar aan de Staal- en wapenfabrieken van Skoda in Bohemen. Ook veel autobouwers van het eerste uur opereerden juist in deze omgeving en leverden veel van hun eerste vehikels aan de rijken uit Oostenrijk-Hongarije. Toen de overheersing door de Oostenrijkers dictatoriale vormen aan begon te nemen kwamen bepaalde volkeren in opstand. Met name nationalisten wilden hun oude land weer terug, streefden naar onafhankelijkheid en koesterden hun eigen volkscultuur en taal. Dat uitte zich in de moord op Keizer Franz Ferdinand in Sarajevo, de dader een Servier. En dit werd uiteindelijk oorzaak voor de Eerste W.O. Daarbij verloren de Oostenrijkers het grootste deel van hun oude imperium.

Italie veroverde haar eigen grondgebied weer terug, net als Tirol, Polen werd weer vrij, terwijl als Tsjecho-Slowakije de deelstaten Bohemen, Moravie en Slowakije bij elkaar bracht. Maar ook de Balkanlanden en uiteindelijk ook Hongarije verkregen hun vrijheid. Van het oude rijk bleef vrijwel niets meer over. Dat het later nu juist een Oostenrijker was die als Duitse Fuhrer weer streefde naar toevoegen van al die oude gebieden aan zijn rijk is een bitter deel van de erfelijke geschiedenis. Ook al faalde hij uiteindelijk gelukkig in zijn pogingen. Die oude gevoelens t.o.v. landen in oost en west bleven bij veel volkeren in deze hoek van Europa wel leven. De huidige politiek van de Oost-Europese landen binnen de EU is deels daaruit te verklaren. En dat is maar een stukje van het verhaal natuurlijk. Kortom, Groot-Europa is een droom die we in heel wat stukken van onze gezamenlijke geschiedenis terug zien komen. En veelal in weinig opwekkende beelden of verhalen. Samen sterk, zeker, maar nooit onder centrale leiding of erger nog, dictatuur. Dat heeft de geschiedenis ons toch wel geleerd zou ik denken. (Beelden: Wikipedia)

Napoleon en Josephine in de Hermitage

Tentoonstelling Napoleon img_affiche_napoleonDe vaste lezers en lurkers hier weten het wel. Ik bezoek regelmatig musea en een daarvan is het niet al te ver van de woonstede gelegen Hermitage. Prachtig aan de Amstel en de bezoekers vaak verrassend met exposities die iets nieuws toevoegen aan het bekende landschap van uitstallingen in de andere Amsterdamse cultuurpaleizen. Dit jaar loopt een aantal maanden een erg aardige tentoonstelling die als thema heeft de relatie tussen Napoleon, Josephine en Alexander. Die laatste was de tsaar van Rusland met wie Napoleon een aardige haat/liefde-verhouding wist op te bouwen. In het jaar dat de slag bij Waterloo van 1815 in heel Europa wordt herdacht zet de Hermitage Amsterdam de klok terug naar de beslissende jaren vóór Waterloo, de tijd van Napoleon Bonaparte en twee heel bijzondere en verschillende tijdgenoten: zijn grote liefde Joséphine en tsaar Alexander I, zijn vriend en vijand.

Josephine 03-02Aldus het verhaal waarop deze fraaie expositie is gebaseerd. Ruim tweehonderd prachtige schilderijen, sculpturen, persoonlijke bezittingen, japonnen en uniformen, toegepaste kunstvoorwerpen en indrukwekkende wapens vertellen het verhaal verteld van twee grote heersers en van female power. Wil je weten hoe die lui indertijd leefden, wat ze droegen, welke wapens ze bij zich hadden en hoe ze aten, is dit een expositie om te bezoeken. Je kunt genieten van het een en bijna ‘kotsen’ om de wonderlijke smaak van die lui in die jaren. Ook zie je hoe de slag om Rusland voor Napoleon compleet verkeerd afliep. Hoe zijn ‘Grande Armee’ in de pan werd gehakt en honderdduizenden (huur)soldaten het leven lieten, net als tienduizenden paarden.

Alexander img_anj_3opeenrijHoe Hollanders bruggen bouwden voor het Franse leger om te kunnen ontsnappen aan het achtervolgende Russische en hoe Koning Winter de rest deed. De dagen van Napoleon waren geteld. Vertild aan de omvang van het Russische Rijk. Je ziet hoe dit soort veldslagen werden gevoerd, welke wreedheden men ook toen al kende en hoe men elkaar kopieerde in gedrag en roofzucht. Ook zie je hoe de frivole Franse hofdames zich hulden in doorschijnende gewaden waardoor de fantasie niet hoefde te worden geprikkeld. Voor de Russen een gruwel, maar later kopieerden ze die mode dan wel weer met graagte. Kortom, je ziet de cultuur en de machtsverhoudingen in het Europ van de 18e en begin 19e eeuw. Alleen daarom al goed om eens te gaan kijken. Dat kan nog tot de 18e november. Daarna is het over en komt er weer een nieuwe expositie. Die wij dan weer met graagte bezoeken en mogelijk ook hier verslaan…..