Zoals veel Nederlanders kom ook ik regelmatig voorbij in een of ander Hema-filiaal. Veelal omdat het even een leuk plekje is voor een bakkie of betaalbaar broodje, soms voor wat andere dingen die ze daar verkopen. Maar ooit was dit ook een vast adresje voor andere zaken die me bezighielden of houden. Want die Hema was in het verleden een winkel waar ze 1000 en 1 dingen verkochten en dat alles voor een relatief lage prijs. Prijs/kwaliteit best op orde, niks mis mee.
Maar tegenwoordig hoef je daar voor de echte koopjes echt niet meer naar binnen te stappen. En dat is het gevolg van de geschiedenis van deze in die jaren zo oer-Hollandse retailketen die ooit, een eeuw geleden, werd opgericht als Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam en diende als alternatief voor de relatief dure Bijenkorfwinkels van dezelfde oprichter en eigenaar. En die Hema was meteen een succes. Stond lang in de schaduw van de grotere zuster maar overvleugelde die door de jaren heen via meer filialen, grotere omzetten en stevige winsten. In een uiterst interessant boek, geschreven door onderzoeksjournalist Stevan Vermeulen wordt het verhaal van de Hema uitgebreid beschreven. Vooral de vele problemen met investeerders, wisselende managers, expansieplannen, wijzigingen in het assortiment, proefballonnen en zo meer komen uitgebreid aan bod. En, voor de liefhebber van dit soort boekwerken, zoals ik, puik beschreven.
Net een schelmenroman maar dan op bedrijfseconomisch gebied. Het boek geeft ook een geweldig inzicht rond hoe durfinvesteerders met vooral hun eigen belang als uitgangspunt, Hema opzadelden met vrijwel niet meer op te brengen rentelasten die het bedrijf eerder naar de afgrond dan naar een betere toekomst zouden duwen. Gelukkig is dat van die afgrond maar net voorkomen en nam Nederlandse investeerder Marcel Boekhorn de boel over. Hema gered en naar ik begreep juist nu in de belangstelling van de Jumbo-supermarktgroep. Nederlanders die snappen hoe een puur Nederlands bedrijf wil en moet functioneren. Echt Hema! En dit boek las ik met veel plezier en in een korte periode helemaal uit. (ISBN 978904463689 5) Een uitgave van Prometheus. Aanrader als je wilt weten waarom die Hema niet meer dezelfde winkel is als een eeuw geleden. En….precies in de zomer van dit nieuwe jaar bestaat de keten 100 jaar. Dat worden vast de nodige feestelijke aanbiedingen. En daar zijn wij Nederlanders gek op. (Beelden: Archief)
In die honderd jaar dat KLM nu al bestaat besloot men ook wel eens tot aankoop van vliegtuigen die bij andere maatschappijen niet eens op een vergeten verlanglijstje kwamen te staan. KLM stond daarin dan alleen en had daarvoor indertijd toch allerlei redenen om die beslissingen te nemen. Een daarvan kon zijn dat men nieuwe ontwikkelingen gewoon niet zag als realistisch of haalbaar. Zo was er de in de jaren vijftig van de vorige eeuw opkomende technologie voor straalverkeersvliegtuigen. Die o.a. leidde tot het op de markt brengen van de Franse Sud Aviation Caravelle. Een sierlijk toestel met twee Rolls Royce motoren aan de staart. Geschikt voor korte tot middellange afstanden en meteen goed besteld door heel wat grote maatschappijen van toen. SAS, Swissair, Sabena, Iberia, Alitalia, Finnair en nog een reeks maatschappijen van toen kochten de Caravelle. Maar KLM zag er niks in. Men keek terug naar het debacle met de Britse Comet 1 uit de jaren veertig en geloofde dat deze technologie een jaar of tien later nog steeds in de kinderschoenen stond. Dus keek men naar Amerika. Een voor KLM bekende leverancier, Lockheed, bood naast haar bekende Constellation-reeks die bij KLM goede diensten verrichtten, ook een toestel aan met zgn. turbopropmotoren.
Daarbij kreeg je alsnog straalmotoren, maar dan gecombineerd met propellers ten behoeve van de voortstuwing bij die kisten. De Electra II was in veel opzichten een bijzonder toestel. Het had een wat brede romp, een stompe neus, eigen ingebouwde toegangstrappen, korte vleugels en vier krachtige motoren in de vleugels. Dat waren Allison 501’s van 3.800pk elk. Gaf de Electra een maximum snelheid van 650km/u, een actieradius van 4.500km en hij vloog op een hoogte van 8.650mtr. KLM was onder de indruk van deze prestaties en kocht er 12. Daarbij vond ze zich in gezelschap van maatschappijen in de VS en het Australische Qantas. De Electra was na een lange ontwikkeling waarbij het toestel nog eens opnieuw moest worden onderworpen en aan uitgebreide tests onderworpen na een paar crashes die de twijfels over het ontwerp aanwakkerden, in 1959 klaar voor aflevering. KLM kreeg ze in de vloot en verving er oudere propellertoestellen mee.
Men vloog er relatief gelukkig mee, al verontgelukte er wel een in het Midden-Oosten toen hij tegen een zandduin aanbotste. Men zette de machines zelfs in op de route naar Zuid-Afrika. Waar ze pas later door de DC-8 werden vervangen. Electra’s werden door KLM ook nog wel eens uitgeleend. O.a. aan het toen bestaande Air Ceylon en Martinair. Vanaf begin jaren zeventig werden ze vervangen door de verlengde Douglas DC-9 en vonden de Electra’s snel nieuwe eigenaren. Enkele oorspronkelijke toestellen van KLM vliegen nog steeds in de rondte, al doet men dat dan niet meer met passagiers maar met vracht. Typerend voor de Electra was het suizende geluid van de turboprops. Die kon je overal boven uit horen en dat klonk een stuk beschaafder dan de krijzende jets van de Caravelles waarmee hij concurreerde. Overigens eindigde de slag om de passagiers in die jaren toch in het voordeel van die Franse jet. De Electra kende ook wat evenknieen in de vorm van de Britse Vickers Vanguard en de Russische Ilyushin Il-18. Ook machines met een viertal turboprops en een redelijk prestatievermogen. Van de Electra zijn in ons land geen exemplaren bewaard gebleven.
Later vloog onze Marine Luchtvaart Dienst nog wel met een reeks Orion onderzeebootbestrijdingsvliegtuigen, toestellen die zijn afgeleid van de Electra. Maar ook die zijn doorgeleverd aan de Duitse Marine en uit ons land verdwenen. En zo werd niets van deze fraaie toestellen uit onze industriele geschiedenis bewaard voor het nageslacht. En wie wel eens met zo’n Electra heeft gevlogen moet zich maar eens melden met mooie annecdotes…..Bij voorbaat dank! (Foto’s: KLM/Yelllowbird archief)
Altijdmijnmening 