Leven met de vliegende pijl – 21 – Bouwen in communistische planeconomie..

Het is wellicht goed om halverwege mijn dealerjaren in het vervolgverhaal nog even inzicht of begrip te vragen voor wat er indertijd zoal in het door communisten gedomineerde Centraal- en Oost-Europa plaatsvond op het gebied van de automobiel-industrie en ontwikkeling. Begrip ook om als lezer wellicht te kunnen snappen waarom het imago van wagens uit die hoek soms wat onder druk kwam te staan. Los van alle vijandige ondergronden voor de publiciteit bij ons in het westen en Nederland in het bijzonder, had dit ook van doen met de wijze waarop men die auto-industrie indertijd in het Oosten van Europa inrichtte. Dit had natuurlijk alles te maken met de manier waarop het communisme in elkaar stak of steekt. De Sovjet-knoet kwam met de bevrijding (..) door het Rode Leger tijdens de Tweede Wereldoorlog over alle landen heen te liggen waar de Russen het voor het zeggen hadden. En die Stalinistische doctrine was direct duidelijk. Elk particulier inititiatief de grond in boren, nationaliseren van de industrie en handel en intellectuelen of creatieve geesten daar opbergen waar ze voor het regime geen kwaad konden. Dit had zijn effecten op de producten van de in de getroffen landen tot dan vaak zo succesvolle en actieve industrie.

Oost-Duitsland was voorheen vaak een bakermat geweest van ontwikkelingen die Duitsland als land groot hadden gemaakt. Toen de Russen dat deel van het land bezetten haalden ze vrijwel alles weg wat als compensatie voor de ‘geleden oorlogsschade’ kon dienen. Ook de autofabrieken haalde men leeg. En zo zaten Auto-Union, Horch, BMW, Opel en dergelijke merken ineens in een heel ander land met andere gewoonten maar ook zonder productie-faciliteiten. In Tsjecho-Slowakije werd de bevolking min of meer gedwongen de communistische leer over te nemen en moest het grote Skoda-concern ook leren leven met veel minder middelen dan men voorheen gewend was. Zware industrie was belangrijker dan de productie van consumptiegoederen zoals personenwagens. Daarbij zag je dat de eigen munteenheden van die landen in waarde daalden tot het niveau van de papierwaarde per kilo.

In het buitenland goede en relatief dure materialen kopen was daardoor dus lastiger dan ooit. Bij de Oost-Duitsers leidde dat tot een groot gebrek aan staal. Een reden om op enig moment het inventieve Duraplast in te voeren als bouwmateriaal voor o.a. IFA’s en Trabant’s. Geperst katoen versterkt met kunststofhars dat weer ontstond als bijproduct van de alles verwoestende bruinkolenmijnen. Keihard, sterk, roestvrij, maar niet meteen aansprekend. De geleide staatseconomie was daarnaast ook een ramp. De communistische planners haalden elk initiatief weg door de langzaam weer op orde gebrachte auto-industrie in te delen in groepen fabrieken die een eigen taak moesten vervullen. Zo mocht je dan als fabrikant soms nog wel personenwagens bouwen, maar geen bestelwagens of trucks. Die werden na zo’n besluit weer door andere staatsbedrijven gebouwd. Vooral om de werkgelegenheid in de breedte op orde te brengen.

En om het daar over te hebben, in het communistische systeem had je altijd werk. Mits je de partij trouw was. Dat zorgde voor enorme demotivatie. Immers, je had als ‘kameraad’ weliswaar gegaranderd werk maar je kon er verder niks mee bereiken. Als je al geld verdiende vaak ook niets kopen wat de moeite waard was en als je zelf een auto wilde bemachtigen mocht je na lang sparen een jaar of 15 wachten op je nieuwe bezit. Men benutte daarom oude auto’s tot op het bot. Die economie had nog een probleem. Men gaf bijvoorbeeld op basis van de in het communistische systeem gebruikelijke vijfjarenplannen de verfindustrie opdracht om een x-aantal autolakken te maken die dan door de loop van jaren konden worden gebruikt door de eigen of bevriende auto-industrie. Een afwijkende kleur was dan best een opgave. Dat kreeg je niet zo maar gedaan. En dat gold ook voor andere takken van dienst in die industrie. Daarbij was het vrijwel onmogelijk om iets te doen zonder dat de regeringen afstemden met Moskou hoe te handelen. Toen men in de Sovjet-Unie de oude productielijn van Fiat voor de 124 overnam en in een nieuwe fabriek monteerde om zo vanaf 1972 de bij ons als Lada bekend geworden modellen te fabriceren was het niet de bedoeling dat de auto-industrie van de Tsjechen, Oost-Duitsers of Polen deze wagens zouden beconcurreren. Daar moest men dus met andere wagens komen om een eigen plekje op de wereldmarkten te veroveren.

Zeker op de exportmarkten waar men harde valuta kon verdienen die dan weer de eigen economie hielpen te blijven draaien. En dus zag je dat die merken daar vandaan het vaak lastig hadden met evt. nieuwe ontwikkelingen. Men kon na de eerste jaren van uitbenen zeker wel iets aardigs bedenken, bouwen, leveren, als de communistische leiders maar waren meegegaan met die wensen. Maar die lui wilden vooral dat het eigen volk uberhaupt zou kunnen rijden en het maakte niet uit waarin. Daarbij was er de verplichte ruilhandel met ‘bevriende’ staten. Waardoor auto’s werden gezien als betaalmiddel. Zo gingen er heel wat Oostblok-modellen richting landen als Cuba, waar men dan weer betaalde met sigaren en suiker. Pas tegen het einde van jaren tachtig zag je wat beweging ontstaan. En kwamen er moderner typen uit die landen vandaan. Na de Wende liet een paar merken zien (denk aan Skoda) waartoe men in staat was. Op basis van de oude tradities, maar met nieuw elan. En anderen gingen vrijwel meteen onderuit. Te lang onder het juk van het communisme ook in staatsbescherming kunnen draaien. Maar dat is een eigen en ander verhaal…Wellicht dat de lezer enig idee heeft van de situatie waarin o.a. het ooit zo machtige Skoda-concern moest zien te overleven in die jaren. Gelukkig is dat uiteindelijk prima uitgepakt.  Wordt vervolgd (Beelden: Yellowbird archief)

Meubelkeuze

WP_20151011_003In mijn vorige blog schreef ik al over mijn aloude digitale HP Camera en diens (voortijdige)einde. Ik realiseerde me tijdens het schrijven van dat verhaaltje dat ik iemand ben die niet eenvoudig afstand doet van nog goed functionerende zaken. Als het niet echt stuk of defect is vind ik het eigenlijk zonde om iets te vervangen. Dus meubelen of apparatuur weg doen omdat de moderne tijd daarom zou vragen? Niks voor mij. Als een radio of ander apparaat gewoon functioneert, blijft hij nog even in huis en moet zijn werk doen. Tafels en stoelen, een bankstel, allemaal ooit nieuw gekocht en nog steeds in prima staat, ik zie er weinig heil in om die te vervangen omdat de kleur ineens niet meer bevalt of de mode daarom vraagt. Nu ben ik ook weer niet zo van de uitgesproken stijlen hoor. Dus jaren zestig stoelen met wonderlijke strakke lijnen zijn niet mijn ding.

Ikea store_99CCFFBrabantse meubels met van die bombastische houten ornamenten en enorm veel stof ook weer niet. Ik wil er vooral goed in kunnen zitten, het moet duurzaam zijn van materiaal en de kleur liefst een beetje neutraal. Voor vrouwlief een rampenplan, want om mij mee te krijgen naar een meubelhal om te kijken naar een andere bank of zo is een lastige opgave. In mijn idee is onze huidige bank nog gewoon nieuw al staat hij er dan al een jaartje of 10-12. Maar ja, stijl en ‘ik wil wel eens iets anders’ nopen soms tot oriëntering op iets nieuws. Nu is dat voor mij relatief simpel. Ik loop dan zo’n winkel in, kijk rond, ga zitten en weet of wij een langdurige relatie aan kunnen gaan of niet. Prijs komt dan op de tweede plek. Ook van belang, valt er op zo’n bank te slapen en in hoeverre is hij in staat weerstand te bieden aan scherpe kattennagels.

WP_20151007_003Leder is dat wat minder hebben we intussen wel weer door schade en schande ontdekt. Althans het leder dat komt uit Zweedse bossen. Een van onze bankdelen is intussen aardig ‘bewerkt’ geraakt door ons kattenvolk. Dus dan is er een lichte neiging overstag te gaan voor….. Onlangs was het zover. Onverwacht, we zochten naar iets simpels, een krabbertje om verf van de fris geschilderde kozijnen te halen of zo. Even kijken bij een vlakbij gevestigde meubelzaak deed me daar uit eigen beweging op een goed uitziend bankstel plaats nemen. Prachtig, hoekig, dikke leuningen, strak design. Leverbaar in 50plus tinten grijs en zo meer maar ook tientallen verschillende bekledingssoorten. Kijk, die zou ons kunnen bevallen de komende halve eeuw… We werden direct aardig geholpen door een verkoper. Beladen met informatie togen we naar huis. Maar daar bleek dat dit bankstel gewoon niet ging passen. Nou ja, wel als we een van de boekenkasten zouden opgeven, een hoektafel weg zouden doen en de inhoud van beiden ‘ergens’ zouden weg werken. Daar moeten we dan toch nog eens over nadenken. Of gewoon uitkijken naar een andere bank. Maar die zit vast niet zo lekker. Wat een keuzes en dilemma’s toch weer allemaal…..Wordt vervolgd!