Voor wie deze kreet niets zegt maak ik graag even ruimte en wat tijd om uit te leggen dat we het dan hebben over een nonnenklooster naar de mooiste oud-Katholieke tradities. En die kloosters zijn langzaam aan richting geschiedenis aan het verdwijnen. Immers, de meeste jonge vrouwen kijken wel uit om hun leven in complete kuisheid door te brengen tussen andere vrouwen en zich volledig te wijden aan de Here Jezus. In vroeger tijden was deze keuze overigens een die met welbehagen van de gegoede burgerij werd begroet. Immers, kloosterzusters werden zodanig opgeleid en getraind dat ze uit naam van de Heer hospitaals stichtten en onderhielden, maar ook fraaie tuinen en ook op scholen actief waren. In een streng regime levend waren zij voor hun omgeving vaak net zo streng en kinderen die van hen scholing kregen kunnen daar vele jaren later nog wel eens de meest afgrijselijke verhalen over vertellen.
Veel van die nonnen natuurlijk tot op het bot gefrustreerd en dus bijna ziekelijk in hun pogingen elke vorm van verlangen op lichamelijk (lees seksueel) gebied ook bij anderen te verbieden. Handjes boven de lakens het advies en wie dat niet deed kon een fysieke afstraffing verwachten. Pijn was fijn, dus werd er koud gebadderd in die kloosters en op de knietjes hele gangen van de vaak fraaie en grote kloosters schoongemaakt met een klein borsteltje. Van vroeg in de ochtend tot de late avond uiteraard bidden en soms niet eens met elkaar mogen converseren. Uiteraard zijn er diverse ordes die ook qua discipline verschillen, maar ik denk niet dat het leven in die kloosters plezierig was voor iemand met een bredere kijk op het leven. Studeren was overigens zeker mogelijk en dat zorgde er ook voor dat de meeste kloosterlingen qua kennis op hoger niveau stonden dan de burgers in de vroegere gewone wereld.
Maar ervaring was ook iets en daar ging het voor veel nonnen mis. Die fysieke ervaring kwam vrijwel nooit. De genoemde kuisheid werd gewaarborgd door keiharde discipline, ook voor hen zelf. Gingen ze een keer over de grenzen van de eigen handrem(..) heen werd er daarna uitgebreid gebeden en om vergiffenis gevraagd aan de grote baas. Soms via de biechtvader die af en toe even langs kwam om te zien waar hij nu weer naar moest luisteren. Recentelijk zag ik wat programma’s waarbij zgn. ‘BN-ers’ op bezoek gingen in hedendaagse kloosters. De bijzondere sfeer van vroeger bestond daar nog steeds maar waar je verwachtte dat tientallen nonnen een prachtig onderhouden groot gebouw bewoonden…vaak was dat best tegenvallend. En confronterend te zien hoe klein de bezetting van veel van die kloosters anno 2026 was/is. En hoe oud die bewoonsters waren. Ik vrees echt dat als die dames gaan hemelen (sommigen twijfelden overigens oprecht over dat ultieme voor hen boven zich gestelde fenomeen..) de kloosters worden gesloten en omgebouwd tot hotel, AZC of conferentiecentrum. Doodzonde natuurlijk….net als dat aan een illusie bestede leven van die kloosterlingen. Nooit genoten, nooit het leven echt geconsumeerd en dan maar hopen op een plekje in de Hemel waar je zelf niet in gelooft. Dan had ik maar voor de zelf opgewekte sterren gekozen. Een beetje vrouw weet wel hoe ze die moet bereiken. En dat vindt O.L. Heer vast ook goed. Immers, ook die vrouwen en hun plezier zijn onderdeel van zijn schepping….Denk maar aan Eva… (Beelden: Internet)
Wie als vrouw in vroeger jaren zonder man zat of kwam te zitten had daarna maar weinig echte keuzes. Zoals je nu bij nieuwe bevolkingsgroepen nog wel eens ziet was in christelijk/katholieke kring uithuwelijken nog heel normaal tijdens de late Middeleeuwen. En wilde een vrouw dat niet ging (moest) ze in het klooster. Met name dat laatste hield in dat men geen kans meer had op menselijke geneugten, immers geloften van armoede en kuisheid waren dan opgelegd pandoer en de Here Jezus de enige man in je leven. Dat was voor veel vrouwen vanuit hun fysieke or karakterwezen geen optie. Maar meestal economisch afhankelijk van de mannen of familie hadden ze geen keuze. Tot er een ‘derde weg’ ontstond die door heel Europa een behoorlijke reeks volgsters kreeg. Je kon ook begijn worden. Een soort tussenvorm waarbij je het geloof trouw bleef, maar toch minder streng in de leer een soort van onafhankelijke status kon opbouwen.
Die status hield dan wel in dat die kuisheid (reinheid) nog steeds min of meer in acht werd genomen, maar dat je verder in een eigen onderkomen samen met andere dames kon genieten van een redelijk beschermde jonge of oude dag. Begijnhoven werden al snel overal ingevoerd of opgericht. De resultaten daarvan vinden we nog steeds in vooral van oorsprong katholieke steden. Al dan niet nog steeds in gebruik. Zo kennen we het bekende Begijnhof van Amsterdam, maar zijn die ook elders in Nederland te vinden. Onlangs bezochten wij een van de grootste. In Belgie. Turnhout heeft de eer om daar een schitterend voorbeeld van die toenmalige cultuur in ere te houden en je staat met je mond open van verbazing als je ziet welke oase dit eigenlijk altijd moet zijn geweest. Prachtige huizen, schitterende kerken, een Mariakapel en fraaie natuur. Maar vooral die stilte…
De laatste begijn die hier nog leefde was een Rotterdamse die in 2002 op zeer hoge leeftijd overleed en had bedongen dat zij achter de kerk in het hof begraven wilde worden. Men had bij het stadsbestuur van Turnhout niet zoveel op met die laatste wens, maar uiteindelijk kreeg de onverzettelijke begijn het toch voor elkaar. En dat geeft wel weer dat deze dames die toch vooral druk waren met goede doelen en nuttig werk, niet voor een kleintje vervaard waren. Geen nonnen dus. Wie de man van hun dromen tegenkwam kon altijd kiezen voor een bestaan buiten het hof. Dan was de kuisheid niet meer gewaardborgd, maar lonkte een leven met gezin en kinderen.
Begijnen waren voor de diverse kerkelijke en wereldse machthebbers lastig te vatten. Men wilde ze eigenlijk niet zien als vroom genoeg, maar dat besef kwam toch met de jaren. Al was het maar omdat de begijnen in hun tijd veelal echt gelovig en vlijtig leefden. Op het hof van Turnhout kom je heel wat kerken en kapellen tegen. En alles is in prima staat bijgehouden. Er staat ook een leuk museum waar vanuit men met enthousiaste gidsen rondleidingen kan maken en een goed inzicht wordt gegeven van wat hier in verleden en heden allemaal speelde of speelt. Wij hadden er ondanks de buiten heersende hittegolf-temperaturen veel plezier aan. Een aanrader van jewelste als je een beetje interesse hebt in de kerkelijke geschiedenis en cultuur. En ook wilt zien hoever we in onze huidige tijd en cultuur zijn opgeschoven naar vrijheid en blijheid. Want hoe fraai het leven van die begijnen ook was in hun tijd, een godsdienstig bepaald keurslijf was nog best hun deel. En dat hebben echt moderne vrouwen toch maar mooi van zich afgeschud. Nu blijft het gevecht om dat vooral vast te houden. (Beelden: Yellowbird)
Altijdmijnmening 