Vijftig jaar Jumbojet – De Boeing 747 in de spotlights…

Precies afgelopen weekend vielen twee luchtvaartevenementen samen. Aan de ene kant herdachten we als liefhebbers dat alweer vijftig jaar geleden de allereerste Boeing 747 het luchtruim koos. En dat deze machine daarna vaste waarde werd over de hele wereld. Vijftig jaar lang en naar het zich laat aanzien nog wel een aantal jaren meer. Een tweede evenement was de overtocht van een uitgefaseerde Boeing 747-400 van KLM in de kleuren van reisaanbieder Corendon, vanuit Schiphol-Oost naar Badhoevedorp. Dwars over de snelweg A9 heen, om een rol te spelen als blikvanger naast hun hotel. Want een ware blikvanger is zo’n machine wel natuurlijk. Toen hij indertijd werd geïntroduceerd was hij zo groot dat hij die bijnaam Jumbojet kreeg. Hij was een keer of drie zo groot als een Boeing 707 en je kon er, naar gelang de indeling van de cabine, wel 450 passagiers in vervoeren.

De eerste versies gingen naar Pan American. KLM kocht de wat opgewaardeerde serie 200B die krachtiger motoren had en ook wat verder kon vliegen. Begin jaren zeventig kwamen die eerste 747’s van KLM op Schiphol aan. Maar ook zo’n beetje elke andere belangrijke maatschappij van toen kocht 747’s. Binnen de kortste keren veranderde het luchtvervoer daardoor. Het werd ook voor normale mensen een betaalbare vorm van vliegen. Zelfs Martinair, toen een grote vervoerder van vakantievierders, nam ze in gebruik. Nieuwe ontwikkelingen maakten dat Boeing de 747 een paar nieuwe uitvoeringen schonk. Zoals de serie 300 waarbij de bult boven het benedendek werd vergroot en men daar zo extra passagiers kon vervoeren. Of de serie 400 van eind jaren tachtig die opviel door o.a. andere vleugels waar aan het eind opstaande randjes zaten. Ook daarvan kreeg KLM er een reeks in dienst.

Die 747 dankte zijn ontwikkeling eigenlijk aan een flop. Want Boeing verloor van Lockheed bij de inschrijving voor een nieuw groot militair transportvliegtuig t.b.v. de Amerikaanse strijdkrachten. Het ontwerp van die transportmachine bouwde Boeing om tot een groot passagiersvliegtuig, de 747. En die kwam er ook al snel als vrachtkist, met een opklapbare neus. Je kon er naar gelang de uitvoering ruim 100 ton vracht mee vervoeren. KLM en Martinair gebruikten die machines en ook Combi’s waarbij de passagiers en vracht meenam, gescheiden door een verplaatsbaar schot.

Die 747’s kenden ook een paar grote tragedies. Een machine van Japan Air Lines viel kort na de introductie uit de lucht in Japan. Oorzaak een beschadigd drukschot. Een machine van Korean Air Lines werd boven Sachalin door een Sovjet-Russische jager uit de lucht geschoten, en een KLM-jumbo vloog in de start tegen een soortgelijk toestel van Pan Am op Tenerife. Nog altijd de grootste vliegramp uit de geschiedenis. Maar ook de door Lybische bommenleggers opgeblazen 747 van PanAm boven Schotland mogen we nooit vergeten of de ElAl-vrachtkist die helaas boven de Amsterdamse Bijlmer uit de lucht viel. Intussen is de 747 op leeftijd gekomen. Boeing bouwt op laag tempo nog wel de verlengde en sterk gemoderniseerde 747-800, maar die machine doet het weliswaar bij vrachtbedrijven prima, voor passagiersvervoer zijn er maar weinig klanten te vinden. Toestellen met nog meer zitplaatsen, zoals de Airbus A380 namen klanten weg uit die markt, maar zeker ook de door Boeing en Airbus aangeboden tweemotorige toestellen als de 777, 787, A330 en 350 zorgden voor afname van de belangstelling. Veel 747’s eindigen zo in het vrachtcircuit of worden domweg gesloopt. Een deel van de KLM-vloot onderging die weg al. Nog een paar jaar en ook de blauwe toestellen van dit type zijn verleden tijd. En zullen we uberhaupt steeds minder 747’s tegen gaan komen. En dat is best jammer. Want het was en is een ware klassieker. En ik ben er een paar maal mee onderweg geweest en vond het een prima en ook comfortabel toestel. Wie heeft er nog meer of andere ervaringen met de 747? Laat maar weten. Gewoon een beetje roddelen over een oude dame. Het mag hoor….En wie er nog een van dichtbij wil bekijken, in het Luchtvaartthemapark Aviodrome Lelystad staat er een aangemeerd naast het gebouw van het museum. Indrukwekkend ding.  (Beelden: Yellowbird foto/archief)

Halve eeuw Transavia

Kom er maar eens om in onze zo douglas-dc6-hv-phtrb-spl-0668-scan10595geregelde wereld anno 2016, maar een jaar of 50 geleden ging het qua bijzonder zaken doen toch nog een stukje anders in ons land en zo kon het gebeuren dat er ondernemers opstonden die nog een avontuur aangingen. Terwijl ze in feite de wind tegen hadden maar zich daar niet door lieten leiden. Een van die lui was luchtvaartpionier John Block. Een man die bij Martinair vanaf het begin bij dat bedrijf deel uitmaakte van de directie, maar qua karakter niet zo goed paste bij de degelijke en strenge Martin Schroder. Block was een totaal ander type. En dus zocht hij naar mogelijkheden om een eigen charterbedrijf op te zetten. Vanwege alle tegenwerking vanuit zijn oude werkgever, maar ook de KLM en de regering, besloot hij in eerste instantie om op het Maastrichtse vliegveld Beek zijn vergunning aan te vragen.

15408-boeing-737-2-ph-tvh-hv-landt-eham-sum-82-scan10086Transavia zou de maatschappij gaan heten en voor de (on)duidelijkheid voegde Block daar ‘Limburg’ aan toe. Vliegtuigen waren toen nog genoeg te vinden. DC-3’s, DC-4- en DC- 6 toestellen stonden wereldwijd te kust en te keur te koop. Block financierde zijn onderneming via allerlei wegen, en wist ook langs diezelfde wegen uiteindelijk aan een vloot DC-6 toestellen te komen die al snel werden gespoten in het nieuwe kleurenschema van zijn onderneming. En zoals het hem als proactieve ‘baas’ van het spul betaamde verkocht hij al vluchten voor opdrachtgevers terwijl hij nog niet eens mocht vliegen. Maar op 14 november 1966 kwam die vergunning er dan toch en twee dagen later steeg de eerste DC-6 van Transavia op. Richting Italië met het Nederlands Danstheater gezelschap als passagiers.

34144-boeing-737-3-hv-phtsu-cucumber-c-s-scan10419Sindsdien is er veel gebeurd. Transavia werd een begrip op de chartermarkt, later op de vakantievluchtenmarkt en sinds een aantal jaren als low-budget-airline onder auspiciën van Air France-KLM waar het als een van de weinige divisies winst maakt. Transavia wordt al heel lang niet meer geleid door ondernemers als Block. Die verdween al snel toen Transavia een meer gestructureerde vorm aan nam met nieuwe aandeelhouders. De vloot veranderde. De oude propellervliegtuigen verdwenen en er kwamen Franse Caravelles in dienst. Er zijn vast nog mensen die zich herinneren dat je met de TROS met zo’n toestel naar Groningen kon vliegen om daar een uitzending van die omroep bij te wonen. Het hield de machines ook in de wintermaanden actief. Op enig moment, lang geleden, kocht Transavia splinternieuwe Boeing 737’s.

boeing-737-8-hv-t-oEen toestel dat nu, in zijn nieuwste vorm, nog steeds de ruggengraat vormt van het bedrijf. De kleuren van Transavia veranderden ook, net als haar rol in de luchtvaart. En anders dan je bij Martinair zag dat na vertrek van de oude garde werd ontmanteld door de aangestelde managers zonder visie of kennis van de markt, bleef Transavia succesvol actief. Nu dus al weer ruim 50 jaar. Toch iets om even bij stil te staan. Vandaar dit blogje… Heb je zelf ervaringen met Transavia door de jaren heen? Laat maar lezen hier. Ik vind dat zelf erg aardig. (Foto’s: Yellowbird, LPAC, internet, archief)

Halve eeuw; Star Trek!

ussenterprisencc1701entvd0Ik kan me nog goed herinneren wat ik vond van die eerste Sciencefiction reeks die onder de naam Star Trek werd uitgezonden. Eerst in Duitsland, later ook in ons land. Het was net of er een andere wind woei door Tv-land. De hoofdrolspelers van de bijzondere soort, de verhalen voor dit tijd ongekend, net als de techniek die was bedacht door Gene Roddenberry. Die was op zijn eigen manier geniaal. Want bedenk maar eens dat deze reeks nu 50 jaar oud is, op 8 september jl. werd dat feit gevierd. Onlangs nog maar zag ik in de bios de laatste speelfilm in dit genre. Geniaal gemaakt en bijzonder spectaculair. Je zit met een 3D-bril op te genieten van wat er zoal over je heen walst. Dat was een halve eeuw geleden wel anders. De beeldbuis werd weliswaar gevuld met ruimtevaartuigen en dito wezens, als je goed keek zag je wel dat het allemaal van decormateriaal was gemaakt. Zeker als we kijken naar latere reeksen van dezelfde serie.

Star Trek first crewIk was gek op ‘Voyager’ met die geweldige Captain Janeway (nu te zien als Red in Orange is the new black), Seven of Nine en de gewelddadige Borg, een ras dat andere rassen gewoon overnam, verbouwde en dan opnam in hun eigen digitale bijenkorf. Fantastisch bedacht en soms met een knipoog naar het toenmalige politieke klimaat. Want Star Trek waarschuwde ook. Tegen doctrines of geloven die alles en iedereen willen opslokken om zo onze wereld als vrije mensen te kunnen domineren. In de jaren tachtig gebruikte men die metaforen voor de dreiging door de communisten, later kwamen daar natuurlijk de extremisten voor in de plaats. Star Trek kent ook zijn eigen fanclubs. De zgn. ‘Trekkies’ die zich identificeren met alle karakters van de diverse, al dan niet afgeleide, series. Ze komen regelmatig bij elkaar en kleden zich soms zoals hun helden of laten zich zelfs met grime of erger verbouwen. Zo zijn er gevallen bekend van fans die hun oren medisch lieten verbouwen tot die zoals de Vulcan Spock die droeg. En die Spock werd decennia lang vertolkt door Leonard Nimoy.

Star Trek captainsEen acteur die best nog wel eens spijt zal hebben gehad van die keuze, hij kwam nooit meer van het imago af dat met die rol van doen had. En als je kijkt naar wat Roddenberry allemaal bedacht in die beginjaren sta je versteld over wat er zoal is uitgekomen van de toen als ‘idioot’ betitelde techniek. Denk maar eens aan de draagbare ‘communicators’ die de crew van de Enterprise gebruikte als men onderweg was. Zie de moderne smartphones en je snapt wat ik bedoel. Of het gebruik van ‘fasers’, het antwoord op onze pistolen van toen. Lasertechnieken zorgen er voor dat we al aardig op weg zijn om die wapensoorten te ontwikkelen. Of we ook knoeperhard (Warp Speed) door de ruimte zullen gaan vliegen is maar de vraag. Vanuit de natuurwetten is dat nog onmogelijk, maar je weet maar nooit. Ook de transporters, dingen waarmee mensen van de ene plek naar de andere kunnen worden verplaatst, zonder een stap te verzetten, worden nu bestudeerd als technische mogelijkheid.

Star trek fans 160830100955-star-trek-fans-medium-plus-169Je weet maar nooit. Gene Roddenberry is allang overleden en werd op zijn verzoek de ruimte in geschoten. Hij ondergaat nu hoe het moet zijn als je in het echt ruimtevaarder bent. Voor de fans blijft het verklede leven op onze Aarde. En de hoop dat ook in de toekomst producenten en regisseurs heil blijven zien in het genre. Want als je vijftig jaar bestaat ben je belangrijk voor veel mensen en zorg je ook als fenomeen voor inspiratie. En dat zou je bijna een geloof kunnen betitelen. En in dit geval, een heel leuk geloof. Met heel veel fans, wereldwijd!