Supersoon…

Pakweg vijftig jaar geleden nog maar wisten we het zeker. De toekomst van de luchtvaart zou vooral worden bepaald door supersoon vliegen.

Dat is zoveel als sneller vliegen dan het geluid! Voordeel daarvan was en is dat je voor een tripje naar New York vanuit Amsterdam geen 7,5 uur nodig hebt zoals in de meest gangbare straalverkeersvliegtuigen, maar slechts de helft van die tijd of minder. Betekende in de praktijk dat je dan vroeg in de ochtend kon aan komen in New York, daar de hele dag je dingen doen die je van belang vond/vindt en dan in de avond terugvliegen naar huis. Lukte je niet met een normale jet, hoe snel die dan ook weer vloog t.o.v. vroegere toestellen. En dus werd er al in de jaren vijftig en zestig driftig ge-experimenteerd met ultrasnelle kisten om te zien of een en ander soelaas bracht.

Het leidde tot een reeks van ontwerpen, zowel in de VS (Boeing en Lockheed), Engeland, Frankrijk en de Sovjet-Unie. Waar de Amerikanen nog dachten in toestellen die wel 250 passagiers in een keer mee konden nemen en verstelbare vleugels hadden zodat starts en landingen niet afweken van meer conventionele vliegtuigen, zochten de Europeanen het meer in machines voor rond de 100 passagiers. En een ideale vleugelvorm die zowel op hoge als lage snelheid zou kunnen functioneren. Een soort grote deltavleugel was toen het uitgangspunt. Gewelfd, motoren in gondels van twee naast elkaar aan iedere kant van n de romp daaronder en een lange slanke cabine i.v.m. de snelheden. Die romp moest overigens tegen de hoge weerstandstemperaturen en krachten kunnen die te maken hebben met die enorme snelheden. Daarnaast zouden de motoren voldoende kracht moten leveren om te kunnen versnellen naar Mach 2,2-2,5. Nadeel van die constructie, motoren hadden naverbranders nodig en veroorzaakten dus flink veel lawaai en hadden dito dorst. De Fransen en Britten vonden elkaar echter tijdens de ontwikkelingsfase en hielden zo de enorme ontwikkelingskosten relatief lager. De Concorde als concept was geboren.

De Russen kozen intussen voor een ontwerp van Tupolev. En de Amerikanen? Die staakten alle ontwikkelingen op dit gebied en gingen voor grotere subsone vliegtuigen waardoor de ticketkosten zouden kunnen dalen. De Jumbojet was geboren. En dat bleek een hit. Die SST’s (Super Sonic Transport) waren exclusiever, duurder, en vooral dorstiger. De technische opgave was enorm. De toestellen die uiteindelijk werden gebouwd werden uitgebreid getest, voldeden aan 70% van de commerciele eisen. De lijst met oorspronkelijke klanten voor de Concorde verdween als sneeuw voor de zon toen bleek dat de machine maar net aan van Londen of Parijs naar New York kon vliegen. Vaak met een beperkt aantal passagiers.

De ticketprijs werd 2,5 keer die van een eerste-klasticket in een meer normaal vliegtuig. Zeer rijke of beroemde mensen konden zich dat veroorloven. Een groot probleem was echter de zgn. supersone knal. Elk vliegtuig veroorzaakt die knal wanneer men door de zgn. geluidsmuur breekt, wat op de grond een soort dondergeluid veroorzaakt. Die knal was reden om nooit boven land, maar altijd boven zee te accelereren naar die gewenste kruissnelheid. Een geweldige ervaring natuurlijk! Uiteindelijk vlogen er samen 13 Concordes in Franse en Britse dienst. Er werden vooral promotionele zaken mee gedaan. Men vloog over de hele wereld, maar zonder subsidies van de overheden was het een zwaar verliesgevende machine. En dat gold ook voor de Russische Tu-144. Vloog wat eerder dan de Concorde, was in eerste instantie even groot, later toch doorontwikkeld tot een wat groter toestel met aangepaste specificaties. Aeroflot, de Russische staats-airline, experimenteerde er mee, maar werd nooit tevreden. Voor het imago van de Russen was het een prachtig ding natuurlijk. Maar veel geluk hadden ze er niet mee. Zo ging er een verloren boven Parijs na een vliegdemonstratie die boven de ontwerplimieten van de machine ging. De meeste Tupolev’s verdwenen daarna stilletjes in musea. En dat lot gold ook de Concorde. Na opnieuw een ernstig ongeluk waarbij dit keer een Franse Concorde vol passagiers op een hotel stortte kort na de start in Parijs was het gedaan met de exploitatie van de ooit zo trotse machines. SST’s waren uit. Jumbo’s in. Maar er is een kentering op komst. Opnieuw wordt gezocht naar manieren om sneller te vliegen op commerciele basis. Eens zien waar dat op uit gaat draaien in deze corona-tijden. Maar…je weet maar nooit…. (Beelden: Yellowbird Archief)

8 thoughts on “Supersoon…

  1. Overheid subsidies in de vliegtuigenwereld geven de grootste politieke conflicten en de meest langlopende rechtszaken. De productie van de vliegtuigen en de gemaakte vluchten is wellicht de meest gesubsidieerde bedrijfstak die wij kennen.
    Mooi, dat jij daar zo openhartig en eerlijk over schrijft. Ik lees vaker bij anderen dat dit helemaal niet waar is, dat in alle toonaarden de volledige afhankelijkheid van overheidssubsidies ontkent wordt.

    Elk land probeert met haar overheid subsidies een stukje markt te veroveren. Elk land probeert zo een imago op te bouwen. Of het de meest efficiente manier is weet ik niet. Feitelijk is het een verkapte staatseconomie. Echte liberalen zweren bij een vrije economie. Maar die hebben over het algemeen weinig in de melk te brokkelen.

    De Concorde had meen ik een wipneusje ….

    Stille groet,

    Like

  2. Als je analyseert hoe deze industrie werd gesubsidieerd moet je onderscheid maken tussen militaire complexen en de civiele luchtvaart. Die eerste zit qua financiering heel anders in elkaar dan de tweede. Militairen vragen aan diverse fabrikanten een uniek toestel te ontwerpen en laten dan twee of drie fabrikanten ontwerpen indienen. Deze worden achteraf gefinancieerd als die in een zgn. ‘fly-off’ tegenover elkaar komen te staan. Als de definitieve keuze wordt gemaakt voor een van de ontwerpen wordt er betaald om dat ontwerp productierijp te maken. De fabrikanten die niet worden gekozen worden bedankt voor de inspanningen en nemen hun verlies. Of ze ontwikkelen hun ontwerpen door tot iets anders en krijgen zo toegang tot heel andere markten. Zo werkte Boeing haar militaire transportkist die in de jaren 60/70 gigantische ladingen moest vervoeren om tot de succesvolle Boeing 747, terwijl Lockheed de winnaar werd van de competitie. Boeing verdiende goed geld aan de 747, Lockheed had het een stuk lastiger met haar C5 Galaxy. In Europa was verdeeldheid ooit troef. Ieder land bouwde zijn eigen ontwerpen en dus kon het voor komen dat de Concorde in zowel Frankrijk als Engeland onafhankelijk van elkaar werd ontwikkeld. Tot men ontdekte dat er Miljarden ponden en Francs gingen zitten in dat project en samenwerking wellicht de oplossing zou zijn. Wat het ook was. Werd het ondanks de subsidies een succes? Nee! Ging ook in Rusland zo. De supersone Tupolev was vooral een propagandamiddel voor het succes van het communisme. Maar ook daar bleek het vliegtuig slechts op staatssteun te kunnen vliegen. Al die subsidies verbleken overigens bij alle gelden die richting windmolens en zonneparken gaan wereldwijd. De nieuwe handel op dit punt is het milieu en klimaat. Daar gaat het grote geld naartoe, want een passend winstmodel is er niet op los te laten…

    Like

    • Bij die grote kisten kwamen die knallen in duplo. Hoe meer massa, hoe luider de knap. Ook ik ken het fenomeen nog wel vanuit de jeugd als er weer eens een Soesterbergse straaljager door de barriere heen denderde…

      Like

    • Wel fascinerend hoor….De transitie van propellervliegtuigen naar straalkisten was al zo geweldig, deze SST’s brachten daar alleen al door hun verschijning nog eens een extra versnelling bij….Prachtige techniek, maar helaas…onbetaalbaar.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.